زورخانه و ورزش پهلوانی

زمانی که صحبت از زورخانه و ورزش پهلوانی (باستانی) به میان می آید، بی تردید اصفهان به عنوان یکی از قطب های اصلی آن شناخته می شود وبعضی از قدیمی ترین زورخانه های ایران هنوز در این شهر فعال هستند.

تاریخچه زورخانه

قدمت ورزش باستانی به سالهای پیش از اسلام برمی گردد. نمی توان به طور قطع تاریخ مشخصی برای پیدایش آن در نظر گرفت ولی روایات مختلف حتی تا 4500 سال را نیز نشان می دهند. چیزی که مشخص است در دوره اشکانی و ساسانی این ورزش به عنوان روشی برای بالابردن جنگاوری و آمادگی دفاعی جوانان (خصوصا در زمان صلح) مورد توجه ویژه بوده و زورخانه ها به عنوان مراکزی برای پرورش پهلوانان جوان دایر بوده اند. می توان نفوذ عناصر میترایی و زرتشتی را در این دوره مشاهده کرد.

تاریخچه زورخانه
ظهور ورزش باستانی

 بعد از اسلام، زورخانه ها به صورت مخفیانه به عنوان محافلی برای ترویج روح میهن پرستی تبدیل شدند ولی با گذشت زمان و با ورود فرهنگ شیعه و فرهنگ صوفیانه، زورخانه ها رنگ و بوی دیگری به خود گرفتند. در واقع ظهور زورخانه های امروزی را می توان به قرن هفتم هجری نسبت داد که گفته می شود پوریای ولی بنای آن را پی ریزی کرده است.

معماری و ساختمان زورخانه

زورخانه ها به عنوان مکانی مقدس، دارای درهای ورودی کوتاه هستند تا بازدیدکنندگان وادار به خم شدن در هنگام ورود و احترام به این مکان و روح ورزش باشند. مهمترین بخش زورخانه “گود” است. گود فضایی با عمق حدودا 70 سانتی متر تا یک متر است که به صورت هشت ضلعی ساخته می شود. در بالای گود تعدادی غرفه یا ایوانچه وجود دارد که محل نشستن تماشاچیان و باستانی کاران است. به جایگاه مرشد “سردم” می گویند که  معمولا در کنار ورودی قرار دارد تا به ورود و خروج ورزشکاران مسلط باشد.

معماری و ساختمان زورخانه

آداب ورزش پهلوانی

اساس این ورزش بر ادب و احترام و پیروی از مرشد و میاندار استوار است. برای مثل رخصت گرفتن از پیشکسوتان و حتی سادات از رسوم آن است. ترتیب ورود به گود به ترتیب کسوت بوده و ابتدا میاندار وارد می شود. زمین بوسی و کنده زدن در ابتدای ورود نیز از جمله احترامات این ورزش است. یکی دیگر از رسومی که در زورخانه ها در گذشته بسیار رایج بوده، مراسم گلریزان است که در آن لنگی بین حضار گردانده می شد و برای مستحقان و آزادی زندانیان پول جمع آوری می شد.

ابزار ورزش باستانی

گفته می شود زمانی که پوریای ولی زورخانه های امروزی را پایه گذاری می کرد، استفاده از ادوات و سلاح های جنگی توسط مغولان ممنوع شده بود. از اینرو ابزاری مشابه سلاح طراحی کرد تا پهلوانها بتوانند تمرینات خود را انجام داده و آمادگی بدنی کسب کنند. یکی از این ابزار “سنگ” است که شباهت کاملی با سپر جنگی دارد. گفته می شود پوریای ولی از سنگ مرمر استفاده می کرده که بسیار سنگین بوده است.

امروز سنگ به ابزاری چوبی با وزن حداکثر 50 کیلوگرم اطلاق می شود. ابزار دیگر “کباده” است که مشابه کمان بوده و فلزی می باشد. باستانی کاران کباده را بالای سر خود تکان می دهند و در گذشته این حرکت برای تقویت بازوی کمانداران صورت می گرفته. “میل” ابزاری چوبی به شکل مخروطی است که تداعی کننده گرز است. میل های سنگین تر برای میل گیری استفاده می شود و آن ها را بالای سر خود می چرخانند. همچنین از میل های سبکتر برای میل بازی (پراندن و گرفتن آنها) استفاده می کنند.

ابزار ورزش باستانی
ابزار ورزش باستانی

حرکات ورزشی

 از حرکات این رشته، می توان به شنو رفتن، نرمش پشت تخته، میل گیری، پا زدن، کباده زدن، چرخ زدن، سنگ گرفتن، میل بازی و شیرین کاری اشاره کرد.

حرکات ورزش باستانی
حرکات ورزش باستانی

مرشد، زنگ و ضرب

مرشد معمولا فردی خوش صدا می باشد که اشعار رزمی که بیشتر از شاهنامه فردوسی است را می خواند. همزمان ضرب گرفته و ورزشکاران حرکات خود را با ضرب و آواز مرشد هماهنگ می کنند. هر کدام از حرکات ورزشی ریتم مخصوص خود را داشته. همچنین شروع هر حرکت و پایان آن نیز با اشاره مرشد و نواختن زنگ مخصوص انجام می گیرد. گفتنی است ورزشکاران این رشته در نه جایگاه متفاوت دسته بندی می شوند که رتبه یک مخصوص ورزشکارانی است که یکسال تمرین کرده اند و هنگام چرخیدن مرشد برایشان منکری می فرستد (بر منکر علی لعنت). رتبه نهم نیز مختص ورزشکاران زنگی است که تعدادشان بسیار کم است و باید حداقل چهل و پنج سال ورزش زورخانه ای انجام داده باشند. مرشد برای این ورزشکاران به هنگام ورود و خروج از درب زورخانه، زنگ می زند.

مرشد، زنگ و ضرب
مرشد، زنگ و ضرب

معرفی چند زورخانه قدیمی اصفهان

• زورخانه علی قلی آقا

به دلیل قدمت و سابقه آن، این زورخانه معمولا به عنوان میزبان مسابقات ورزش پهلوانی و زورخانه ای شناخته می شود. مکان آن در کنار مسجد، حمام، و بازارچه علی قلی آقا در خیابان بیدآبادی واقع شده است. ساعت کاری این مجموعه از 20:15 تا 22:00 می باشد.

زورخانه علی قلی آقا
زورخانه علی قلی آقا

• زورخانه حسن آباد (آقاشیر)

یکی دیگر از زورخانه های قدیمی اصفهان می باشد که درست در ضلع شمال غربی هتل قصر منشی، در جوار بازارچه حسن آباد واقع است. در گذشته زنده یاد هوشنگ آقاشیر مرشد این زورخانه بوده اند. ساعت کاری آن در روزهای هفته بین ساعت 20 تا 22 می باشد و جمعه صبح ها از 10:30 تا 13:00 نیز دایر می باشد.

زورخانه حسن آباد (آقاشیر)
زورخانه حسن آباد (آقاشیر)

زورخانه نجارپور

این زورخانه در خیابان ابن سینا واقع بوده و به نام پهلوان رحیم نجار پور نام گذاری شده. سرتاسر دیوارهای آن، تصاویر قدیمی پهلوانان و قهرمانان این رشته مشاهده می شود. مرشد این زورخانه، مرشد علی زنگنه می باشد و ساعت کاری آن از 20:30 تا 22:30 می باشد.

زورخانه نجارپور
زورخانه نجارپور

موقعیت مکانی هتل قصرمنشی:

هتل سنتی قصرمنشی به جاذبه‌های تاریخی اصفهان نزدیک  بوده و دسترسی راحتی به دیگر نقاط شهر دارد. این هتل در نزدیکی بازار معروف اصفهان (مرکز صنایع دستی اصفهان)، میدان نقش جهان و همچنین در فاصله 1200 متری زاینده‌رود قرار دارد.

با ما در تماس باشید:

شبکه های اجتماعی:

Copyright © 2021 Ghasr Monshi Hotel | Powered by Ghasr Monshi Hotel

اسکرول به بالا